• 1Vui lòng điền đầy đủ thông tin

  • 2Điền mã xác nhận

Văn hóa xe đạp ở Hà Lan

Một ngày cuối tháng 7/2012, tôi đạp xe tới nhà ga trung tâm thành phố Delft, bắt đầu chuyến tàu tới nhà ga trung tâm một thành phố Den Haag để đặt chỗ cho hành trình Interrail 20 ngày sắp tới của mình. Thật không may khi quay trở lại, chiếc xe đạp đã không cánh mà bay. Tôi nhớ chắc chắn rằng mình đã dựng xe ở bãi đỗ ngay dưới chân cầu thang, từ đó đi bộ lên đường ray tàu không đến nửa phút rất thuận tiện. Chìa khóa vẫn còn đang nằm trong tay thì không bao giờ có chuyện quên chưa khóa xe. Mất trộm xe đạp là tình hình phổ biến ở Hà Lan. Chẳng lẽ điều đen đủi này đã vừa ập đén sao? Trời ơi, tôi sắp rời Hà Lan và vừa thỏa thuận xong với một người bạn sẽ bán lại chiếc xe này với giá  £120.

 

 

 

Loanh quanh luẩn quẩn tìm kiếm vô vọng giữa bạt ngàn xe đạp ở khắp các bãi xe quanh nhà ga, tôi tình cờ bắt gặp hai chú nhân viên của sở giao thông công chính dang rà soát xe đạp. Ở Hà Lan, những chiếc xe để quá lâu trong bãi thường sẽ bị cẩu đến khu tập kết, phá khóa và bán lại hoặc đem đi nung sắt vụn. Trình bày xong hoàn cảnh, một chú nói rằng hoặc là xe đã bị mất trộm, hoặc là đỗ sai quy định nên đang nằm ở bãi tập kết cách đó vài trăm mét. Và tôi có thêm một bài học nhớ đời: Đỗ xe cẩn thận, nằm trong vạch quy định.

 

Hà Lan được coi là thiên đường cho người đi xe đạp. Vậy văn hóa xe đạp nơi đây được hình thành và phát triển như thế nào?

 

Sau chiến tranh thế giới thứ 2, người dân Hà Lan bắt đầu quá trình tái thiết đất nước. Vốn theo phe Đồng Minh nên ở vị thế của kẻ chiến thắng, Hà Lan được hưởng lợi nhiều từ chiến tranh, làm đòn bẩy quan trọng cho sự phát triển vượt bậc về mặt kinh tế. Giai đoạn 20 năm sau chiến tranh, đất nước thay da đổi thịt, thu nhập bình quân đầu người tăng 44% trong giai đoạn 1948-60, cho tới năm 1970 đạt mức kỷ lục 222%. Đời sống vật chất được cải thiện rõ rệt, nhu cầu mua sắm hàng hóa đắt tiền, đặc biệt là xe ô tô tăng mạnh từ giữa những năm 1950. Người dân bỏ dần thói quen đi xe đạp để “lên đời” ô tô. Chỉ trong thời gian ngắn, số lượng xe ô tô tăng phi mã khiến các con đường nội đo nhanh chóng trở nên chật hẹp, dẫn đến việc cả đất nước ồ ạt phá nhà để mở thêm đường, biến đường nhỏ thành đường lớn, biến đường xe đạp thành đường ô tô, tận dụng công viên, quãng trường làm bãi đỗ xe.

 

 

 

 

Đi cùng với sự phát triển hào nhoáng trên là hàng loạt vấn đề giao thông vô cùng nghiêm trọng như tắc đường, ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn, suy giảm chất lượng cuộc sống, và nổi cộm hơn là số người chết vì tai nạn  giao thông tăng vọt. Vào năm 1971 ở Hà Lan có hơn 3300 người chết, khoảng 15% trong số đó là trẻ em dưới 14 tuổi. Các cuộc biểu tình phản đối ô tô, khuyến khích xe đạp bắt đầu lan rộng trên quy mô toàn quốc. Một trong số đó là chiến dịch nhận được rất nhiều sự ủng hộ “Stop de Kinderrnoord” (dừng việc giết trẻ em lại) được khởi xướng từ bài viết cùng tên của nhà báo Vic Langenhoff. Người dân mang theo băng rôn, khẩu hiệu tuần hoàn khắp các tuyết phố, đem xe đạp ra dựng trước quảng trường các tòa nhà thị chính. Sức ép từ dư luận ngày một tăng cao khiến những nhà chức trách buộc phải nghĩ đến việc áp dụng các giải pháp quy hoạch và phát triển đô thị bền vững nhưng giảm thiểu số lượng xe ô tô lưu thông nội đô, giới hạn tốc độ tối đa, tăng phí đỗ xe, thu hẹp làn đường ô tô để dành chỗ cho xe đạp.

 

Một biến cố lớn cũng xảy ra trong giai đoạn này là cuộc khủng hoảng dầu khí toàn cầu vào năm 1973. Lượng cung dầu mỏ từ Trung Đông tới Mỹ và các quốc gia châu Âu giảm mạnh. Đứng trước tình hình này, thủ tướng Hà Lan đã có bài phát biểu trên truyền hình thể hiện rõ quan điểm Hà Lan không thể lệ thuộc vào nguồn dầu mỏ từ nước ngoài. Đây là một thách thức lớn, nhưng cũng là một cơ hội tuyệt vời để con người Hà Lan thay đổi tư duy, quay trở lại thói quen đạp xe trước đây. Ngay lập tức rất nhiều thành phố lớn nhỏ hưởng ứng lời kêu gọi này, khuyến khích người dân sử dụng lại xe đạp, ban hành ngày chủ nhật không ô tô để nâng cao nhận thức cộng đồng về sự ưu việt của đô thị không khói xe, bắt đầu chú trọng đầu tư ngân sách phát triển cơ sở vật chất phục vụ người đi xe đạp như mở làn đường riêng, thiết kế đèn tín hiệu ưu tiên, tăng thêm nhiều bãi đỗ xe. Có thể nói kể từ đây, tức là sau khoảng trên dưới 20 năm bị “ô tô hóa”, đất nước Hà Lan đã thực sự quay trở lại với hình ảnh người người đi xe đạp, nhà nhà đi xe đạp, duy trì  và phát triển văn hóa xe đạp rất văn minh và khác biệt cho tới ngày hôm nay.

 

 

Xe đạp ngày nay ở Hà Lan

 

Theo Dutchcycling.nl, Hà Lan có 16 triệu dân và 18 triệu xe đạp, nghĩa là trung bình mỗi người dân có hơn 1 chiếc xe đạp. Tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở thành phố kiểu mẫu về quy hoạch và phát triển xe đạp Groningen vì trung bình một người dân có 1.4 và một hộ gia đình có 3.1 chiếc xe đạp. Vậy tại sao trung bình một người có hơn 1 chiếc xe? Đơn giản vì nhiều người sắm xe đạp theo từng mục đích: đi làm/đi học, tập thể thao, đi chơi. Hoặc như người bạn tôi hiện nay sống ở Utrecht nhưng làm việc ở Amsterdam, buổi sáng đạp xe đến ga trung tâm Utrecht, gửi ở hầm nhà ga, bắt tàu lên Amsterdam, rồi lấy một chiếc xe khác đạp tới văn phòng làm việc, buổi chiều đi về thì làm ngược lại. Như vậy thay vì sắm một chiếc ô tô, bạn tôi sắm 2 chiếc xe đạp và một chiếc thẻ tàu, vừa nhanh, vừa tiết kiệm, vừa khỏe người lại thân thiện với môi trường.

 

 

Ở Hà Lan, từ người già đến trẻ nhỏ, từ anh công nhân đến bác giám đốc doanh nghiệp đều đi xe đạp, không phân biệt tuổi tác, địa vị xã hội. Trung bình mỗi người Hà Lan đạp xe 2.3km/ngày. Các ông bố, bà mẹ đèo con nhỏ đi học, đi chơi trên những chiếc “bakfiets” (xe có thùng phía trước) khiến cái “máu xe đạp” ngấm dần vào trong nếp nghĩ của trẻ nhỏ, văn hóa xe đạp cứ thế từ đời trước truyền sang đời sau một cách rất tự nhiên. Khi nào trẻ được 4 – 5 tuổi sẽ tập đi với chiếc xe đầu tiên có bánh phụ hai bên, khi được 10 tuổi sẽ phải học luật ở trường, vượt qua bài thi lý thuyết và thực tế mới có thể đạp xe một mình. Vì được đào tạo rất bài bản như vậy nên tỷ lệ trẻ dưới 14 tử vong do tai nạn giao thông là rất thấp.

 

 

 

Có thể nói không nơi đâu việc đạp xe thú vị và an toàn như ở thiên đường xe đạp Hà Lan. Nếu đã từng ghé thăm hoặc sinh sống ở Hà Lan, hẳn bạn không ngạc nhiên với những gì tôi vừa kể. Còn nếu chưa thì một dịp nào đó đặt chân tới đây, ngoài hoa Tulip, cối xay gió hay phố đèn đỏ, bạn hãy dành chút ít thời gian để ngắm nhìn những chiếc xe đạp nhé. Cơ hội để nhìn thấy  10.000, 20.000 chiếc xe đạp cùng lúc như ở bãi xe nhà ga trung tâm Amsterdam không phải là hình ảnh dễ thấy ở bất cứ nơi đâu ngoài biên giới Hà Lan.

 

Bài đọc thêm: Khám phá Vương quốc xe đạp ở Amsterdam